สวนไทย บรรยากาศ การใช้สอย และความเชื่อ

           บ่อน้ำ สระน้ำ ไม่ใช่ส่วนประกอบสำคัญของสวนบ้านไทยในอดีต เนื่องด้วยคนไทยมีชีวิตผูกพันกับสายน้ำอยู่ตลอดเวลาอยู่แล้ว แต่ในปัจจุบันเมื่อชีวิตคนไทยโดยเฉพาะในเมืองห่างไกลจากสายน้ำมากขึ้น เราจึงเห็นการใช้น้ำในการสร้างบรรยากาศพิเศษให้กับสวนมากขึ้นไม่ว่าจะเป็นสระน้ำน้ำพุ น้ำตก คลอง ฯลฯ การปลูกไม้ไว้เพื่อใช้งานยังคงมีให้เห็นอยู่ แต่อาจจะลดน้อยลงไปบ้างด้วยข้อจำกัดของขนาดที่ดินและเวลาในการดูแล ไม้ดอกหอมเป็นอีกองค์ประกอบหนึ่งที่มีในสวนไทยมาช้านาน ทั้งเอาไว้ถวายพระ ไหว้เจ้าที่เจ้าทางและไว้ให้เจ้าของบ้านเองได้ชื่นชม จะสังเกตได้ว่าแม้ปัจจุบันบ้านส่วนใหญ่จะไม่ได้ยกใต้ถุนสูง ไม้กระถาง อ่างบัว ไม้ดัดงานประติมากรรมต่างๆ ก็ยังถูกนำมาจัดวางประดับประดาสวนโดยรอบบ้าน ซึ่งรวมไปถึงสวนในวังและในวัดด้วยเช่นกัน

           จุดที่น่าสนใจที่ซ่อนอยู่ในสวนไทยก็คือความเชื่อ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของไม้มงคลและไม้ต้องห้าม การปลูกไม้ตามทิศ หรือความเชื่อเรื่องเจ้าที่ สิ่งศักดิ์สิทธิซึ่งคอยพิทักษ์ปกป้องสถานที่ ความเชื่อเหล่านี้มีผลต่อรูปแบบสวนอยู่พอสมควร ที่เห็นได้ชัดเจนคือ การตั้งศาลพระภูมิและศาลเจ้าที่จนกลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งของสวน รวมไปถึงการปลูกพืชบางชนิดในตำแหน่งคล้ายๆกัน เช่น นิยมปลูกมะยมและยอไว้หน้าบ้านเนื่องมาจากความเชื่อที่ว่าผู้อยู่อาศัยในบ้านจะมีผู้คนเยินยอ เป็นที่นิยมชมชอบ ส่วนขนุนปลูกไว้หลังบ้านเพื่อจะได้ มีคนคอยสนับสนุนอยู่ตลอด เป็นต้น

           ส่วนสวนในวังมักจะแสดงออกถึงอิทธิพลจากต่างชาติที่เข้ามาติดต่อกับไทย ไม่ว่าจะเป็นสวนขวาในสมัยรัชกาลที่สองที่สร้างเขาก่อและขุดสระน้ำอย่างสวนจีน หรือสวนแบบทางการบริเวณหน้าพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ซึ่งทำสนามหญ้าเป็นปาร์แตร์ง่ายๆอย่างอังกฤษผสมกับการปลูกไม้ดัดของไทย แต่ในวังก็ยังคงมีการปลูกไม้ผลและไม้ดอกเพื่อไว้ใช้งานอย่างในสวนบ้านสามัญชน นอกจากนี้ภายในวังยังมีการวางงานประติมากรรมรูปสัตว์ในเทพนิยายประดับประดาเพื่อสร้างบรรยากาศแห่งสวรรค์ตามความเชื่อ "เทวราชา" ที่รับมาจากขอม