เฟิน...ไม้งามอมตะ

เฟิน...ไม้งามอมตะ

กระแต ไต่ไม้..กีบม้าลม..กูดดอย..เขากวางใบตั้ง...ข้าหลวงหลังลาย...ชายผ้าสีดา... ผักแว่น...ย่านลิเภา...นาคราช...เรค คราวน์...สลีปปิ้ง บิวตี้...ชื่อคุ้นหูเหล่านี้ ถ้าไม่ใช่นักเลงต้นไม้อาจไม่ทราบว่าแท้ที่จริงแล้วทั้งหมดเป็นพันธุ์ไม้ "ชนิด" เดียวกัน ความงามที่หลากหลาย

         เฟิน เป็นไม้ดึกดำบรรพ์ เป็นพืชบกชนิดแรกที่วิวัฒนาการมาจากสาหร่ายน้ำเค็มในยุคต้น ๆ เฟินเป็นไม้ไม่มีดอก ดังนั้น นักวิทยาศาสตร์จึงจัดให้เฟินเป็น พืชชั้นต่ำ เช่นเดียวกับสาหร่าย หรือตะไคร่น้ำ แต่เฟินเป็นพืชที่มีพัฒนาการสูงพอใช้ เนื่องจากมีทั้งลำต้น ใบและราก ตลอดจนท่อน้ำ ท่ออาหาร

         เฟิน มีมากมายหลายร้อยชนิดทั้งพันธุ์ที่ใหญ่ขนาดคนเดินลอดใต้ต้นได้ จนถึงขนาดที่ต้องเพ่งมอง ขนาดของใบก็มีตั้งแต่ใบใหญ่เป็นเมตรจนถึงเล็กกว่าปลายนิ้วก้อย

         แต่ สิ่งที่มีเหมือนกันแทบทุกชนิด คือความงามของใบที่สร้างเสน่ห์ให้แก่เฟิน ซึ่งมีความหลากหลายในรูปแบบ โดยเฉพาะ เฟินก้านดำ ซึ่งมีความละเอียด พลิ้วไหว สร้างความประทับใจให้แก่ผู้พบเห็น สร้างบรรยากาศแห่งความชุมชื้นและลดความแข็งกระด้างขององค์ประกอบอื่น ๆ ในสวน

         ปัจจัย ที่ทำให้เฟินเจริญเติบโตมีสุขภาพดี ก็คงเป็นเรื่องอุณหภูมิที่พอเหมาะ แต่ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับถิ่นกำเนินของเฟิน สำหรับเฟินในประเทศไทยจัดเป็นเฟินเขตกึ่งร้อน ซึ่งเจริญเติบโตได้ดีที่สุดในอุณหภูมิช่วง 19-27 องศาเซสเซียส
ในเวลากลางวัน และ 15-23 องศาเซลเซียส ในเวลากลางคืน
         

แสงสว่าง
สำหรับ เฟิน ต้องการแสงรำไรประมาณ 40 % หรือแสงที่กรองแล้วผ่านระแนง หรือซาเรน (ตาข่ายพลาสติกถัก) หรืออยู่ใต้ร่มเงาของไม้ใหญ่ เพราะแสงแดดมีอิทธิพลต่อความชื้น การคายน้ำ การระเหยของน้ำจากใบ

         

ความชื้น
มีผลต่อการเติบโตของเฟินมาก เพราะเฟินเป็นพันธุ์ไม้ที่ต้องการความชื้นสูง สำหรับการปลูกเฟินในกระถางและนำมาไว้ในอาคารควรมีจานรองและมีกรวดก้นจานรอง ใส่น้ำพอปริ่มก้อนกรวด แล้ววางกระถางบนกรวด ก็จะช่วยให้ความชื้นแก่เฟินได้ การรดน้ำ ควรรด 2 ครั้งต่อวัน ยกเว้นหน้าหนาวและหน้าฝน ซึ่งสามารถเว้นระยะการให้น้ำได้

ทั้ง นี้ ต้องระวังอย่าให้เฟินแช่น้ำโดยตรง ดินปลูกเฟินควรเป็นดินโปร่งที่เก็บความชื้นได้ดี มีการระบายน้ำที่ดี สามารถเก็บอาหารของพืชไว้แล้วค่อย ๆ สลายให้อาหารมาเลี้ยงต้นเฟินในสัดส่วนที่พอเหมาะ ประโยชน์ของเฟินในแง่ของไม้ประดับ ใช้ได้ทั้งลงดินแต่งสวน เกาะต้นไม้ และเป็นไม้กระถางภายใน

         

อาหารและสมุนไพร
ชาวชนบทหลายจังหวัดใช้ผักกูด ซึ่งเป็นเฟินชนิดหนึ่งเป็นอาหาร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กูดเกี๊ยะ เป็นเฟินขึ้นอยู่บนเขา มีหน่ออ่อนและยอดอวบสีเขียว เป็นสินค้าที่ต้องการของประเทศญี่ปุ่น กูดดอย ก็เป็นเฟินที่นิยมนำมารับประทานเช่นกัน

ใบ เฟินแห้งก็นำมาย้อม กัดสี ใช้เป็นวัสดุตกแต่ง จัดแจกัน อัดเป็นรูปภาพแต่งฝาผนังได้ ย่านลิเภา ก็เป็นเฟินชนิดหนึ่งที่มีก้านแข็ง นำมาเป็นวัตถุดิบในการทำกระเป๋าถือ กำไลข้อมือ กล่องบุหรี่ ความงามของย่านลิเภา เมื่อยิ่งนานวันก็จะยิ่งเปลี่ยนสีเป็นสีดำมัน ทำให้งดงามมากขึ้น ขณะนี้มีการส่งเสริมให้ปลูกอย่างกว้างขวางทางภาคใต้